عملکرد ۲۵ سال گذشته صنعت حمل و نقل ریلی ایران نشان میدهد که توسعه راه آهن مسیری یکنواخت نداشته است. شبکه بزرگتر شده و تعداد واگن و ظرفیتهای زیرساختی افزایش یافته، اما این توسعه همیشه به افزایش متناسب عملکرد منجر نشده است. در سال ۱۳۸۰، حدود ۲۶.۴ میلیون تن بار با عملکرد ۱۴.۶ میلیارد تن کیلومتر در شبکه ریلی حمل شد. تعداد مسافر نیز حدود ۱۳.۱ میلیون نفر و عملکرد مسافری نزدیک ۸ میلیارد نفر کیلومتر بود.
رشد و چالشهای عملکرد بار
تا سال ۱۳۹۹، عملکرد بار به حدود ۳۶ میلیارد تن کیلومتر رسید و بالاترین سطح این دوره را ثبت کرد. با این حال، پس از ۱۳۹۹، شبکه نتوانست این سطح عملکرد را به شکل پایدار حفظ کند. دادههای UIC برای سال ۲۰۲۲، تقریباً متناظر با ۱۴۰۱، حدود ۳۰.۲ میلیارد تن کیلومتر بار را نشان میدهد و گزارشهای عملکرد سال ۱۴۰۴ نیز رقمی در محدوده ۳۰ میلیارد تن کیلومتر را مطرح میکنند. در بخش مسافر، نفر کیلومتر مسافری از حدود ۸ میلیارد در ابتدای دوره به نزدیک ۱۷.۹ میلیارد در سال ۱۳۹۰ رسید، اما در سال کرونا به حدود ۵.۲ میلیارد سقوط کرد و در سالهای بعد دوباره احیا شد.
بیشتر بخوانید: تحلیل بازار دیزل با نزدیک شدن به فصل برداشت و گرمایش زمستانی
چالشهای بهرهوری و اهداف آینده
سؤال اصلی این گزارش آن است که آیا محدودیت فعلی راه آهن ناشی از کمبود تقاضاست یا بخش مهمتری از مسئله در ظرفیت عملیاتی، بهرهوری ناوگان، سرعت بازرگانی و گردش واگن قرار دارد. اهداف تعیین شده برای برنامه هفتم شامل سهم ۳۰ درصدی حمل ریلی از تن کیلومتر بار زمینی داخلی، سهم ۲۵ درصدی ریل در بنادر و افزایش حداقل ۷۰ درصدی سرعت سیر بازرگانی بار است. فاصله میان وضعیت فعلی و این اهداف به اندازهای است که با ادامه عادی روند گذشته پر نخواهد شد.
نتیجه مقدماتی این مطالعه روشن است. راه آهن ایران امروز بیش از آنکه با مشکل نبود بازار مواجه باشد، با چالش تبدیل ظرفیت بالقوه بازار به حمل واقعی روبهرو است. این موضوع نشاندهنده ضرورت توجه به بهرهوری و کارایی در صنعت ریلی میباشد. به همین دلیل محور اصلی گزارش از توسعه صرف شبکه به سمت بهرهوری حرکت میکند.
بیشتر بخوانید: IFCHOR GALBRAITHS سرویس تحقیقاتی Bauxite ۳۶۰ را راهاندازی کرد · کاهش نرخهای حمل بار در بازار کشتیهای باری بزرگ
