ایران با ابتکار رهبر شهید انقلاب اسلامی در تلاش است تا مجمع کشورهای صادرکننده گاز (Gas Exporting Countries Forum) را به‌عنوان یک نهاد بین‌المللی مؤثر در بازار گاز طبیعی تشکیل دهد. این نهاد با هدف تقویت نقش گاز طبیعی به‌عنوان سوختی پاک‌تر و سامان‌دهی به بازارهای گاز شکل گرفت.
تاریخچه تأسیس جی‌ئی‌سی‌اف
ایده اولیه تأسیس این مجمع در ژانویه ۲۰۰۷ (بهمن ۱۳۸۵) و در دیدار رهبر شهید انقلاب اسلامی با ایگور ایوانف، دبیر شورای امنیت ملی روسیه، مطرح شد. هدف اصلی این مجمع، ایجاد هماهنگی و همکاری میان کشورهای صاحب منابع گاز با تمرکز بر ایران و روسیه بود که به تنهایی حدود نیمی از ذخایر گاز جهان را در اختیار دارند.
بیشتر بخوانید: مکزیک آماده تصویب ۱۲.۵ میلیارد دلار پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر
پس از طرح این ایده، در سفر مقام‌های روسی به قطر نیز این موضوع با استقبال امیر قطر مواجه شد و از آن زمان به بعد، روند نهادینه‌سازی این مجمع شتاب بیشتری گرفت. در واقع، روسیه و قطر با محوریت ایران به‌عنوان دو قدرت بزرگ صادرکننده گاز، موتور محرکه تبدیل این مجمع به یک نهاد بین‌المللی شدند.
نخستین نشست‌ها و اهداف مجمع
نخستین نشست کارشناسان ارشد کشورهای صادرکننده گاز در تاریخ ۱۳ و ۱۴ اسفند ۱۳۷۹ (۳ و ۴ مارس ۲۰۰۱) در تهران برگزار شد. در این نشست، وزرای نفت و انرژی ۱۰ کشور شامل الجزایر، برونئی، اندونزی، ایران، مالزی، عمان، قطر، روسیه، ترکمنستان و نروژ به‌عنوان ناظر، بر اهداف مشخصی توافق کردند. این اهداف شامل تقویت مفهوم منافع متقابل، فراهم‌کردن بستری برای پژوهش و تبادل تجربیات و ترویج بازاری شفاف و باثبات بود.
علاوه بر این، اعضای مجمع توافق کردند که این نهاد در آن مقطع به‌صورت غیررسمی به فعالیت‌های خود ادامه دهد. نخستین هدف مجمع کشورهای صادرکننده گاز ایجاد زمینه‌ای برای گفت‌وگو و تبادل اطلاعات فنی و اقتصادی میان تولیدکنندگان و صادرکنندگان مهم گاز بود.
با توجه به منطقه‌ای‌بودن بازارهای گاز، هدف اصلی جی‌ئی‌سی‌اف الگوبرداری صرف از اوپک نبود، بلکه سامان‌دهی به بازار گاز طبیعی و گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی) و بازارهای آن‌ها بود. سازوکار جی‌ئی‌سی‌اف به‌دلیل تفاوت‌های ساختاری و وابستگی به خطوط لوله و قراردادهای بلندمدت، به‌طور کامل با اوپک متفاوت است.
در سال‌های ابتدایی تأسیس، مجمع به‌صورت غیررسمی و بدون اساسنامه فعالیت می‌کرد. این انتخاب آگاهانه بود تا حساسیت کشورهای مصرف‌کننده، به‌ویژه اروپا و آمریکا، را کاهش دهد. سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۷ به‌عنوان دوران «آماده‌سازی مجمع» شناخته می‌شود که اعضا بر تبادل تجربیات و بررسی ساختار بازارهای گاز تمرکز داشتند.
در نهایت، در هفتمین نشست وزارتی مجمع در دسامبر ۲۰۰۸، پیش‌نویس اساسنامه جی‌ئی‌سی‌اف تصویب شد و دوحه به‌عنوان مقر دبیرخانه این مجمع انتخاب گردید. این انتخاب نه‌تنها به‌دلیل بزرگ‌ترین صادرکننده ال‌ان‌جی بودن قطر، بلکه به‌علت امتیازهای جذاب و تسهیلات میزبانی صورت گرفت.
در سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۵، بیشتر فعالیت‌ها و پروژه‌های مجمع جنبه داوطلبانه داشت و کشورها به‌طور مستقل هزینه‌های اجرایی را تأمین می‌کردند. به‌عنوان مثال، ایران در یکی از نشست‌ها، لزوم هماهنگ‌سازی چهارچوب‌های قراردادی گاز را مطرح کرد و هزینه آن را تقبل کرد.
بیشتر بخوانید: حادثه کشتی M/V Espírito Santo Express در آب‌های اقیانوس اطلس · پیش‌بینی‌های ملایم هالووین بر بازار گاز طبیعی تأثیر گذاشت
