چین و روسیه با توافق بر سر گسترش ترافیک باربری در کریدورهای دریایی قطب شمال، در حال تبدیل این منطقه به یک میدان رقابت ژئوپلیتیکی جدید هستند. بر اساس این توافق، دو کشور به افزایش خدمات بین بنادر خود و تعمیق همکاری در ساخت کشتی‌های قطبی پرداخته‌اند.
تأثیرات استراتژیک توافقات
توافق اخیر چین و روسیه به دنبال اعلام استراتژی جدید اتحادیه اروپا در مورد قطب شمال به منظور مقابله با نفوذ فزاینده این دو کشور در منطقه به امضا رسید. تحلیلگران معتقدند که توانایی اروپا در چالش با همکاری چین و روسیه محدود است، به ویژه با توجه به کنترل مسکو بر کریدور اصلی دریایی و قدرت تجاری رو به رشد پکن.
بیشتر بخوانید: مصر به دفاع از عربستان سعودی رای داد و به خطر آتش حوثی‌ها دامن زد
آلیسیا گارسیا-هررو، اقتصاددان ارشد در ناتیکس، بیان کرد که «اروپا به‌طور واقعی نمی‌تواند در زمان‌بندی معنی‌داری بر تسلط چین و روسیه در حمل و نقل دریایی قطب شمال چالش کند». وی افزود که مسکو کنترل مسیر دریای شمال را در دست دارد و این شامل مجوزهای حمل و نقل، هزینه‌های ترانزیت و ناوگان وسیع یخ‌شکن‌های هسته‌ای است.
جایگاه اروپا در این معادله
در مقابل، اروپا با ظرفیت محدود یخ‌شکن و زیرساخت‌های قطبی، از قدرت لازم برای چالش با این همکاری برخوردار نیست، اگرچه به عنوان یک بازار مقصد بزرگ شناخته می‌شود. بر اساس داده‌های ارائه شده توسط فرتمکس، جابجایی بار بین آسیا و اروپا از طریق مسیر دریای شمال می‌تواند به ۱۸ تا ۲۲ روز کاهش یابد که تقریباً ۳۵ درصد کمتر از مدت زمان ۲۸ تا ۳۵ روزه از طریق کانال سوئز است.
برای مسکو، این مسیر فرصتی برای هدایت صادرات انرژی به سمت آسیا است، در حالی که تحریم‌های غربی دسترسی آن به بازارهای اروپایی را محدود کرده است. از سوی دیگر، این مسیر یک شریان تجاری دیگر برای پکن فراهم می‌کند که می‌تواند وابستگی به نقاط حساس دریایی سنتی را کاهش دهد.
دیوید روش، استراتژیست کهنه‌کار در کوانتوم استراتژی و ژئوانومیکس، تأکید کرد که اهمیت قطب شمال کمتر به توانایی آن در تغییر حمل و نقل جهانی بستگی دارد و بیشتر به وابستگی اقتصادی عمیق بین روسیه و چین مرتبط است.
با این حال، اتحادیه اروپا به چالش‌های فزاینده اذعان کرده و ارزش استراتژیک این منطقه را در استراتژی خود مطرح کرده است. کجا کلاز، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا، اعلام کرد که «با افزایش نفوذ و جاه‌طلبی‌های روسیه و چین، قطب شمال به یک خط مقدم رقابت قدرت جهانی تبدیل شده است».
اتحادیه اروپا همچنین طرحی برای گسترش ظرفیت یخ‌شکن خود، تقویت نظارت دریایی و توسعه زیرساخت‌های اتصال شبکه‌های تجاری قطب شمال به بازارهای اروپایی ارائه داده است. این طرح شامل ایجاد یک مرکز امنیت دریایی و حفاظت بیشتر از کابل‌های زیرآبی است، که نشان‌دهنده نگرانی‌های فزاینده درباره فعالیت‌های نظامی روسیه و تهدیدات علیه زیرساخت‌های حیاتی است.
با این حال، این توانایی‌ها ممکن است برای به چالش کشیدن مزیت‌های ساختاری که مسکو و پکن از آن بهره‌مند هستند، کافی نباشد. گارسیا-هررو گفت که «بدون یک فشار صنعتی مداوم که اتحادیه اروپا فقط شروع به بحث در مورد آن کرده است، اروپا می‌تواند هزینه‌های تجاری و نظارتی مسیر را افزایش دهد، اما نمی‌تواند همکاری چین و روسیه را که اکنون آن را اداره می‌کند، متوقف کند یا جایگزین کند».
در نهایت، قطب شمال هنوز هم یک بازیگر حاشیه‌ای در حمل و نقل جهانی به شمار می‌رود. برآوردها نشان می‌دهد که تجارت قطب شمال امروز حدود ۰.۳ درصد از حمل و نقل جهانی را تشکیل می‌دهد و ممکن است تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۱ درصد برسد. داده‌ها نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۵، ۳۷.۰۲ میلیون تن بار از طریق مسیر دریای شمال جابجا شده است، در حالی که کل تجارت دریایی جهانی در سال ۲۰۲۴ به ۱۲.۷۲ میلیارد تن رسیده است.
بیشتر بخوانید: پیت هگست به خاورمیانه سفر کرد · حمله پهپادی به پالایشگاه نفت لوک‌اویل در کستووو
