صنعت برق ایران در سال‌های اخیر با چالش‌های جدی مواجه شده است. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، سهم بخش تأمین آب، برق و گاز طبیعی از تولید ناخالص داخلی در سال ۱۴۰۳ حدود ۳٫۲ درصد بوده است. این رقم نشان‌دهنده اهمیت اقتصادی این بخش است، هرچند سهم مستقل صنعت برق به‌صورت جداگانه اعلام نشده است.
ابعاد ناترازی برق
گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نشان می‌دهد که در تابستان ۱۴۰۳، نیاز مصرف برق در اوج بار به حدود ۸۰ هزار مگاوات رسید، در حالی که حداکثر توان تولید هم‌زمان شبکه حدود ۶۲ هزار مگاوات بود. این بدین معناست که شکاف عرضه و تقاضا در اوج مصرف به حدود ۱۸ هزار مگاوات رسید. پیش‌بینی می‌شود که با توجه به رشد تقاضا و محدودیت توان تولید، این ناترازی به بیش از ۲۴ هزار مگاوات در تابستان ۱۴۰۴ افزایش یابد.
بیشتر بخوانید: پیش‌بینی کاهش ۳۰ درصدی نرخ‌های حمل و نقل دریایی در ۲۰۲۷ توسط Xeneta
این ارقام نشان‌دهنده نیاز فوری صنعت برق به افزایش ظرفیت نیروگاهی، ارتقای راندمان نیروگاه‌ها، کاهش تلفات شبکه، و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر است. همچنین، مدیریت هوشمند مصرف و ذخیره‌سازی برق از دیگر الزامات این تحول محسوب می‌شود.
لزوم حمایت از نوآوری و تأمین مالی
جبران ناترازی برق صرفاً با احداث نیروگاه‌های جدید مقدور نیست. بنابراین، افزایش توان عملی تولید و بهره‌وری کل زنجیره برق اهمیت ویژه‌ای دارد. یکی از الزامات این تحول، حمایت هدفمند از نوآوری و شرکت‌های دانش‌بنیان است. این حمایت باید شامل مراحل پژوهش، توسعه فناوری، ساخت نمونه اولیه، و تجاری‌سازی محصولات باشد.
ایجاد بازار اولیه برای محصولات داخلی از طریق خرید نوآورانه و تسهیل دسترسی شرکت‌ها به زیرساخت‌های آزمایشگاهی می‌تواند ریسک ورود فناوری‌های جدید به صنعت برق را کاهش دهد. از سوی دیگر، اصلاح سازوکارهای تأمین مالی نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. استفاده از ظرفیت بازار سرمایه از طریق صندوق‌های پروژه و انرژی و انتشار اوراق مالی می‌تواند منابع مورد نیاز توسعه فناوری و پروژه‌های نوآورانه را تأمین کند.
همچنین، هلدینگ‌های بزرگ صنعتی، معدنی و پتروشیمی می‌توانند با ایجاد اتحادهای استراتژیک، تجمیع منابع مالی و استفاده از ظرفیت شرکت‌های زیرمجموعه، در توسعه نیروگاه‌های خودتأمین و انرژی‌های تجدیدپذیر نقش مؤثرتری ایفا کنند.
توسعه نوآوری بدون اصلاح محیط اقتصادی و تنظیم‌گری صنعت برق با محدودیت مواجه خواهد شد. ایجاد ثبات در قراردادهای خرید برق و فراهم‌کردن امکان مشارکت فعال بخش خصوصی از جمله اقداماتی است که می‌تواند جذابیت سرمایه‌گذاری در این صنعت را افزایش دهد.
در نهایت، عبور پایدار از ناترازی برق مستلزم پیوند هم‌زمان سه مؤلفه فناوری، تأمین مالی و اصلاح حکمرانی اقتصادی است. اگر سیاست‌های حمایتی دولت به‌گونه‌ای طراحی شوند که نوآوری را به بازار، سرمایه‌گذاری را به تولید فناوری و دانش را به بهره‌وری اقتصادی متصل کنند، صنعت برق ایران می‌تواند به صنعتی فناورانه و رقابت‌پذیر تبدیل شود.
بیشتر بخوانید: آغاز فاز عملیاتی برنامه ملی مدیریت مصرف انرژی به ریاست مسعود پزشکیان · تناریس از اتصال TenarisHydril White برای چاه‌های عمیق و فشار بالا رونمایی کرد
