ایران و ترکمنستان در مسیر دستیابی به تجارت ۳ میلیارد دلاری قرار دارند. این مناسبات راهبردی با تمرکز بر پروژههای سواپ هیدروکربوری و احیای کریدورهای چندوجهی ریلی در حال گسترش است. با اینکه هدفگذاری برای حجم مبادلات مشترک اقتصادی به ۳ میلیارد دلار رسیده است، کارنامه تجاری دوجانبه در سطح حدود ۵۰۴ میلیون دلار قرار دارد که شکافی عمیق را نشان میدهد.
تحلیل ساختار تجارت ایران و ترکمنستان
تجارت خارجی میان تهران و عشقآباد سالهاست که تحت تأثیر محدودیتهای مقداری و تعرفهای قرار دارد. ثبت رقم ۵۰۴ میلیون دلار در تراز مبادلات غیرنفتی سالانه نشاندهنده فاصله معنادار با پتانسیلهای بالقوه دو کشور است. رهبران ایران و ترکمنستان بارها به هدف ۳ میلیارد دلار به عنوان یک هدف میانمدت اشاره کردهاند، اما برای تحقق این هدف نیازمند شناسایی موانع بنیادی هستند.
بیشتر بخوانید: کاهش اعتماد مصرفکننده در منطقه یورو به -۱۶.۵
یکی از ریشههای این شکاف تاریخی، وابستگی تجارت دوجانبه به الگوهای مقطعی و فقدان قراردادهای بلندمدت صنعتی است. بخش عمدهای از مبادله ۵۰۴ میلیون دلاری فعلی به صادرات محصولات تکمیلی و مصالح ساختمانی از سوی ایران اختصاص دارد، در حالی که واردات از ترکمنستان عمدتاً شامل پنبه و الیاف نساجی است. برای رشد حجم مراودات تا سطح ۳ میلیارد دلار، نیاز به تنوع در سبد کالا و کاهش عوارض مرزی وجود دارد.
سواپ گاز و ناترازی انرژی
انرژی بخش اصلی پیوند اقتصادی دو کشور است. میدان گاز گالکینیش در ترکمنستان با ذخایر بزرگ گاز طبیعی، نیازمند تنوعبخشی به مسیرهای صادراتی است. ایران نیز به دلیل تراکم جمعیتی و صنعتی در شمال، با ناترازی شبکه سراسری در فصول سرد مواجه است. احیای قراردادهای سواپ گازی میان ترکمنستان، ایران و جمهوری آذربایجان میتواند به بهبود روابط انرژی کمک کند.
خطوط لوله متصل به مرز سرخس و حوزه کردکوی میتوانند روزانه حجم قابل توجهی از گاز ترکمنستان را برای تأمین نیاز استانهای گلستان و مازندران پذیرش کنند. این فرایند میتواند با صادرات برق و محصولات با ارزش افزوده بالا، موازنه انرژی منطقهای را بهبود بخشد. گسترش این سازوکار به مبادلات برق و افزایش حجم سواپ گاز، دو کشور را به یک قطب هماهنگکننده انرژی تبدیل میکند.
با وجود این، موانع ساختاری مانند فقدان زیرساخت مالی مطمئن و شفاف، همچنان بر جریان بازرگانی دو کشور تأثیر میگذارد. بانکهای ترکمنستان به دلیل کنترل شدید حساب سرمایه، تمایل کمی به برقراری کانالهای کارگزاری با بانکهای ایرانی دارند.
بیشتر بخوانید: اتحاد ریل و گروه AD Ports خدمات ریلی یکپارچهای را راهاندازی کردند · حضور شرکتهای معدنی ایران در نمایشگاه متال اکسپو روسیه ۲۰۲۶
