واردات نفت خام چین در ۲۰ روز نخست سپتامبر ۲۰۲۳ به حدود ۷ میلیون بشکه در روز رسید که این رقم نسبت به ۱۱ میلیون بشکه در روز قبل از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، افتی معادل ۴ میلیون بشکه در روز یا نزدیک به ۳۵ درصد را نشان میدهد. این کاهش واردات، پرسشهای جدی درباره سهم کاهش صادرات نفت ایران به چین ایجاد کرده است.
چالشهای تأمین نفت خاورمیانه
اختلالات در تنگه هرمز، دسترسی چین به نفت خاورمیانه را با مشکلات جدی مواجه کرده است. بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی (EIA)، در سهماه دوم ۲۰۲۶، واردات نفت خام چین به حدود ۸ میلیون بشکه در روز رسید که این رقم ۳۲ درصد کمتر از سهماه نخست همان سال است. همچنین، کاهش عمدهای در محمولههای دریابرد، بهویژه از عراق (۹۱۰ هزار بشکه در روز)، روسیه (۶۴۰ هزار بشکه در روز) و امارات (۶۰۰ هزار بشکه در روز) گزارش شده است.
بیشتر بخوانید: اعزام هیات تخصصی نفت و پتروشیمی خوزستان به نمایشگاه بصره
تغییر در الگوهای خرید چین
چین برای مدیریت ریسکهای ناشی از اختلال در تنگه هرمز، بهدنبال گزینههای جدیدی است. برخی از شرکتهای کشتیرانی دولتی چین بخشی از عملیات خود را به انتقال کشتی بهکشتی در خارج از خلیج فارس منتقل کردهاند. در سپتامبر ۲۰۲۳، محمولههای نفتی از عراق و عربستان همچنان به چین ارسال میشود، اما این مسیرها به دلیل افزایش ریسکها، پیچیدهتر و پرهزینهتر شدهاند.
نفت ایران پیش از جنگ، یکی از منابع اصلی تأمین نفت چین بود و بهخصوص برای پالایشگاههای مستقل (تیپات) جذابیت ویژهای داشت. با این حال، جنگ و محدودیتهای ناشی از آن، صادرات نفت ایران را بهشدت کاهش داده است. به گزارش Kpler، Vortexa و TankerTrackers.com، بارگیری نفت خام ایران از حدود ۲ میلیون بشکه در روز در مارس به کمتر از ۵۰۰ هزار بشکه در روز در اوت کاهش یافته است.
این وضعیت نشاندهنده ضربه شدید به صادرات نفت ایران است، اما نمیتوان بهطور مستقیم کاهش ۴ میلیون بشکهای واردات چین را معادل با کاهش صادرات نفت ایران دانست. اعداد منتشرشده در برخی منابع درباره صادرات نفت ایران به چین، از جمله ۸۰ هزار بشکه در روز، نیاز به بررسی دقیقتری دارند و ممکن است اعتبار کافی نداشته باشند.
در حال حاضر، چین بهدلیل داشتن ذخایر استراتژیک قابل توجه، در کوتاهمدت ابزارهای لازم برای مدیریت شوکهای عرضه را در اختیار دارد. برآورد EIA از ذخایر استراتژیک نفت چین در سهماهه دوم ۲۰۲۶ حدود ۱.۵ میلیارد بشکه بوده است که به چین امکان میدهد بخشی از نیاز خود را از این ذخایر تأمین کند.
با این حال، کاهش واردات نفت چین برای ایران بهویژه اهمیت دارد، زیرا چین بهعنوان مهمترین بازار باقیمانده برای نفت ایران شناخته میشود. اگر جنگ ادامه یابد، چالش اصلی ایران تنها به قیمت نفت محدود نخواهد شد، بلکه موضوع اصلی تبدیل نفت زیر زمین به نفت فروختهشده خواهد بود. در شرایطی که قیمت جهانی نفت ممکن است بالا باشد، اگر نفت ایران نتواند بهموقع بارگیری، حمل و به مشتریان تحویل شود، این افزایش قیمت به افزایش درآمد صادراتی منجر نخواهد شد.
بیشتر بخوانید: محمد کعبعمیر بازسازی تأسیسات آسیبدیده نفتی را اولویت راهبردی کشور دانست · افزایش ۶ درصدی موجودی نفت کوره سنگین در سنگاپور
