محمد بن زاید آلنهیان، حاکم امارات متحده عربی و معمار تحولات ساختاری این کشور در دهه گذشته، به عنوان یکی از چهرههای کلیدی در معادلات سیاسی و اقتصادی خاورمیانه شناخته شده است. او از زمان رسیدن به کرسی ریاست در سال ۲۰۲۲، رهبری تحولی را آغاز کرده که نه تنها بر روی آینده امارات بلکه بر روی کل منطقه تاثیرگذار بوده است.
پیشینه و تحصیلات
محمد بن زاید (مشهور به MBZ) در مارس ۱۹۶۱ در شهر العین به دنیا آمد و سومین فرزند شیخ زاید بن سلطان آل نهیان، بنیانگذار امارات متحده عربی، است. او برای ساخت شخصیت اجرایی و نظامی خود، به مراکش و سپس بریتانیا فرستاده شد و در سال ۱۹۷۹ از آکادمی نظامی سلطنتی سندهرست فارغالتحصیل گردید. این تجربیات نظامی به او کمک کرد تا ارتش امارات را به یکی از کارآمدترین و مجهزترین نیروهای مسلح در منطقه تبدیل کند.
بیشتر بخوانید: تحلیل چالشهای امنیت انرژی جهانی در پی جنگهای اوکراین و ایران
مسیر به قدرت و سیاستهای کلیدی
مسیر صعود بن زاید به قدرت با بازسازی ساختاری نیروهای مسلح امارات در دهه ۱۹۹۰ کلید خورد. او با ایجاد پیوندهای امنیتی و نظامی با ایالات متحده و خریدهای سنگین نظامی از غرب، جایگاه خود را در حکومت امارات تثبیت کرد. با درگذشت شیخ زاید در سال ۲۰۰۴ و در پی آن عارضه مغزی شیخ خلیفه، بن زاید عملاً تمامی اختیارات حاکمیتی را به دست گرفت و در مه ۲۰۲۲ به عنوان رئیس امارات متحده عربی انتخاب شد.
سیاست خارجی محمد بن زاید بر سه اصل کلیدی استوار است: عدم اغماض در برابر رقبا، دیپلماسی اقتصادی عملگرایانه، و توازنبخشی میان قدرتهای جهانی. او همچنین به شدت از تکقطبی بودن روابط امنیتی پرهیز کرده و به دنبال تعمیق روابط تجاری با چین و همکاری نزدیک با روسیه در قالب اوپکپلاس است.
تحول در سیاستهای داخلی و خارجی
با امضای پیمانهای ابراهیم در سال ۲۰۲۰ و عادیسازی روابط با اسرائیل، امارات تحت رهبری بن زاید به سمت تحولات ژئوپلیتیک جدیدی حرکت کرد. این تحول در سیاستهای داخلی نیز تاثیرگذار بود و بن زاید از سال ۲۰۲۱ به سمت ترمیم روابط با ترکیه و بازسازی کانالهای ارتباطی با ایران حرکت کرد.
در حوزه حکمرانی داخلی، او تمرکز قدرت را در میان خود و برادرانش قطعی کرده و با انتصاب فرزندش، شیخ خالد بن محمد، به عنوان ولیعهد ابوظبی در سال ۲۰۲۳، پیام واضحی از انتقال قدرت به نسل جدید را ارسال کرد.
با این حال، کارنامه بن زاید خالی از نقد نیست و نقش امارات در مناقشات منطقهای به خصوص در یمن و سودان، انتقادات مداوم نهادهای بینالمللی حقوق بشری را به دنبال داشته است. همچنین، صعود سریع عربستان سعودی با برنامههای پرشتاب «چشمانداز ۲۰۳۰» محمد بن سلمان، رقابت سنگینی را میان ابوظبی و ریاض برای جذب سرمایه و رهبری اقتصادی منطقه ایجاد کرده است.
بیشتر بخوانید: بازار جهانی گاز تحت فشار اختلال در عرضه الانجی · حمید بورد بر برنامهریزی دشمن برای حمله به تأسیسات نفتی ایران تأکید کرد
