جنگهای اوکراین و ایران، چالشهای جدیدی را برای امنیت انرژی جهانی ایجاد کردهاند که فراتر از تنشهای نظامی و منطقهای هستند. این درگیریها ضعفهایی را در سیستم انرژی و اقتصادی جهانی نمایان کرده و نشان میدهد که امنیت انرژی دیگر نمیتواند بهصورت مستقل از امنیت مالی، حملونقل، و روابط استراتژیک با قدرتهای جهانی دیده شود.
تأثیر جنگ اوکراین بر تامین انرژی اروپا
جنگ اوکراین باعث شده است که وابستگی طولانیمدت اروپا به گاز طبیعی روسیه مختل شود. در این راستا، جنگ ایران و آمریکا نیز نقاط ضعف دیگری را نمایان کرده است، بهویژه تمرکز جریانهای جهانی نفت و گاز مایع طبیعی (LNG) در مسیرهای دریایی استراتژیک، بهویژه تنگه هرمز و تنگه باب المندب. آژانس بینالمللی انرژی (IEA) این اختلال را بهعنوان بزرگترین اختلال تأمین نفت در تاریخ خود توصیف کرده است، بهطوریکه در زمان بسته شدن این تنگه، تقریباً ۲۰ میلیون بشکه در روز از نفت خام و فرآوردههای پالایش شده تحت تأثیر قرار گرفت.
بیشتر بخوانید: انتخاب شان ام. دالتون بهعنوان رئیس جدید اتحادیه بینالمللی بیمه دریایی
تحولات جهانی و تغییرات در وابستگی انرژی
این بحرانها ممکن است آغاز یک مرحله جدید از جهانیسازی باشند که در آن کشورها بهدنبال کاهش وابستگی به یک منبع، مسیر، یا تکنولوژی خاص هستند. در حالی که استقلال کامل اقتصادی یا انرژی نه واقعگرایانه است و نه لزوماً مطلوب، کشورها بهدنبال افزایش خودمختاری استراتژیک از طریق تنوع در تأمین انرژی، ساخت زیرساختهای حملونقل و تأمین جایگزین، تقویت قابلیتهای داخلی و ایجاد تابآوری اقتصادی و فناورانه هستند.
دهه ۹۰ میلادی بهعنوان دورهای از ادغام مالی شناخته میشود که در آن اقتصادهای شرق آسیا بهطور عمیقتری به بازارهای سرمایه بینالمللی متصل شدند. بحران مالی آسیا در سال ۱۹۹۷ نشان داد که چگونه اختلالات بازار سرمایه میتواند به سرعت در اقتصادهای قوی نیز گسترش یابد. در این راستا، برنامههای پشتیبانی صندوق بینالمللی پول در اندونزی، کره جنوبی و تایلند نشاندهنده این بود که وابستگی مالی میتواند به یک مسأله امنیت اقتصادی ملی تبدیل شود.
در دهه ۲۰۰۰ و اوایل دهه ۲۰۱۰، وابستگی انرژی اروپا به گاز روسی نمایان شد. بحران مالی ۲۰۰۷-۲۰۰۸ نتوانست وابستگی اروپا به گاز روسی را ایجاد کند، بلکه بهطور موقت تقاضای گاز در اروپا را کاهش داد. از سال ۲۰۱۰ بهبعد، گاز روسی بهطور فزایندهای دوباره اهمیت پیدا کرد و زیرساختهایی مانند نورد استریم و جذابیت اقتصادی تأمین از نزدیک جغرافیایی را تقویت کرد. تا سال ۲۰۱۸، گاز روسی بیش از ۴۰ درصد از تقاضای گاز اتحادیه اروپا را تشکیل میداد.
پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، از دست دادن حجمهای بزرگ گاز طبیعی روسی به بحران انرژی اروپا دامن زد و خطرات تامین خارجی متمرکز را نمایان کرد. دهه ۲۰۱۰ همچنین بُعد جدیدی از قدرت انرژی آمریکا را به تصویر کشید. انقلاب شیل ایالات متحده را از یک واردکننده بزرگ انرژی به بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز در جهان و یکی از بزرگترین صادرکنندگان LNG تبدیل کرد. بهاینترتیب، تولید انرژی بهطور فزایندهای با تأثیرات ژئوپلیتیکی و مالی مرتبط شد.
دهه ۲۰۲۰ آسیبپذیریهای بیشتری را در زنجیرههای تأمین جهانی نشان داده است. حتی زمانی که کشورها تأمینکنندگان انرژی خود را متنوع میکنند، همچنان در برابر مسیرهای دریایی، بیمه، بازارهای مالی، فناوری و شوکهای ژئوپلیتیکی آسیبپذیر هستند. این چالشها نشان میدهد که اروپا باید استقلال استراتژیک انرژی را بدون رها کردن بازارهای بینالمللی بسازد که نیازمند تأمینکنندگان متعدد، ذخیرهسازی کافی، زیرساختهای جایگزین و ظرفیتهای داخلی تجدیدپذیر و هستهای است.
بیشتر بخوانید: عباس عراقچی شرایط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز را ارائه کرد · افزایش قیمت مس به بالاترین حد خود در شش جلسه متوالی
