صادرات نفت خام از خاورمیانه در سپتامبر ۲۰۲۳ به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ با ایران رسید. تحلیل‌های انجام شده بر روی داده‌های بازار حمل و نقل و کالا نشان می‌دهد که این افزایش عرضه در حالی اتفاق می‌افتد که حملات ایران به کشتیرانی در تنگه هرمز همچنان ادامه دارد. در حالی که سطح صادرات نفت افزایش یافته است، گلوگاه‌های پالایشگاهی که باعث افزایش جهانی قیمت‌های دیزل شده‌اند، همچنان پابرجا هستند.
افزایش صادرات و چالش‌های پالایشگاهی
آمار منتشر شده توسط اتحادیه اروپا در تاریخ ۱ اکتبر نشان می‌دهد که قیمت‌های پمپی دیزل به بالاترین سطح خود رسیده‌اند. همچنین، قیمت‌ها در ایالات متحده نیز در حالی که صادرات نفت در حال بهبود است، افزایش یافته است. ریچارد مید، سردبیر ارشد لیست لودز، در یک جلسه آنلاین در تاریخ ۱ اکتبر گفت: "نفت بیشتری از خلیج فارس خاورمیانه به بازار می‌آید که انتظار می‌رفت حتی فقط چند ماه پیش ممکن باشد."
بیشتر بخوانید: چین صادرات سوخت را تا اطلاع ثانوی متوقف کرد
داده‌های لیست لودز نشان می‌دهد که از نیمه جولای، تعداد عبور نفتکش‌های خام از تنگه هرمز به‌طور پیوسته افزایش یافته است. این در حالی است که سقوط ناگهانی صادرات با فروپاشی تفاهم‌نامه ایران و آمریکا برای پایان دادن به درگیری، همزمان بوده است. بانک سرمایه‌گذاری جی‌پی مورگان اعلام کرد که صادرات نفت خام خاورمیانه در سپتامبر به ۹۸ درصد سطح قبل از جنگ رسیده که آن را "بازیابی شگفت‌انگیز برای منطقه‌ای که هنوز درگیر جنگ است" توصیف کرد.
عوامل مؤثر بر احیای صادرات
شرکت‌های تحلیلی کالا مانند کپلار گزارش می‌دهند که صادرات نفت عربستان به سطح متوسطی برای سال ۲۰۲۵ رسیده است. در این راستا، شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد بیان کرده است که ترمینال‌های عربستان چهار برابر بیشتر از ماه اوت نفت بارگیری کرده‌اند که این یک افزایش بزرگ است، اما هنوز تقریباً ۴۰ درصد کمتر از ژانویه است. به نظر می‌رسد تعدادی از عوامل در پس این احیاء وجود دارد، از جمله خط لوله نفتی عربستان شرقی-غربی و استفاده از کشتی‌های شاتل و انتقال نفت از کشتی به کشتی. خط لوله عربستان که نفت خام خود را به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کند، در تاریخ ۱۰ سپتامبر در حمله‌ای توسط شبه‌نظامیان حوثی متعهد به ایران آسیب دید.
با این حال، افزایش حملات از ینبع در اواخر ماه نشان‌دهنده این است که خط لوله حداقل بخشی از ظرفیت عملیاتی خود را مجدداً به دست آورده است. امارات متحده عربی نیز راه‌حل مشابهی پیدا کرده و از خط لوله‌ای به بندر الفجیره در خلیج عمان استفاده می‌کند. این خط لوله در حملات ایرانی هدف قرار گرفته است، اما از آسیب‌پذیری کمتری نسبت به تنگه هرمز برخوردار است.
یکی دیگر از مسیرهای به بازار، استفاده از کشتی‌های شاتل کوچک برای انتقال نفت خام از طریق تنگه هرمز است که از مسیری نزدیک به سواحل عمان و تحت نظارت نیروی دریایی ایالات متحده استفاده می‌کنند. این کشتی‌ها که اغلب در یک کاروان سفر می‌کنند، محموله‌های خود را در امنیت خلیج عمان به نفتکش‌ها منتقل می‌کنند. همزمان، پالایشگاه‌های هند گزارش داده‌اند که به طور مستقیم از این مسیر استفاده می‌کنند.
روندهای نگران‌کننده در کشتیرانی
با وجود افزایش صادرات، خطرات برای کشتیرانی از بین نرفته است. در آخرین حادثه، سه نفتکش با پرچم لیبریا در حین عبور از تنگه هرمز در تاریخ ۳۰ سپتامبر هدف گلوله‌های ناشناخته قرار گرفتند. تحلیل‌گران صنعت معتقدند که این خطرات به‌طور طبیعی در قیمت‌ها لحاظ شده است. "افزایش صادرات به این معنا نیست که تنگه هرمز امن شده است. این فقط نشان می‌دهد که صنعت نفت به کار در دور این خطر عادت کرده است،" مید گفت.
قیمت‌های نفت از اوج‌های اخیر کاهش یافته‌اند، اما گلوگاه‌های پالایشگاهی همچنان یک مشکل جهانی باقی مانده‌اند. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، بیشتر این مشکل در خلیج فارس وجود دارد. حملات ایران به پالایشگاه‌ها همراه با اختلال در کشتیرانی در هرمز به کاهش تولید منجر شده است. آژانس بین‌المللی انرژی نوشت: "در سال ۲۰۲۵، تولیدکنندگان خاورمیانه ۳.۳ میلیون بشکه در روز محصولات نفتی تصفیه‌شده صادر کردند. اما از زمان آغاز درگیری، تا ۳ میلیون بشکه در روز از ظرفیت پالایشگاهی غیرقابل استفاده بوده است." این کمبود جهانی دیزل با حملات اوکراین به پالایشگاه‌های نفتی روسیه تشدید شده است که منجر به اعمال ممنوعیت صادرات دیزل توسط کرملین شده است. آژانس بین‌المللی انرژی هشدار داد: "پالایشگاه‌ها در سراسر جهان در حال حاضر به حداکثر ظرفیت خود رسیده‌اند. این مسأله گزینه‌های کمی برای جلوگیری از تنگ‌تر شدن بیشتر عرضه و افزایش قیمت‌ها در ماه‌های آینده باقی می‌گذارد."
بیشتر بخوانید: دولت آمریکا تهدید به ممنوعیت صادرات دیزل در صورت عدم آزادسازی ذخایر اروپا · بازگشت جریان نفت خاورمیانه به سطوح پیش از جنگ با ارزیابی جی‌پی‌مورگان و گلدمن ساکس
