ناترازی بنزین در ایران به دلیل ساختار قدیمی پالایشگاهها و تبدیل بالای مازوت به سوخت، به بحران جدی تبدیل شده است. با اوجگیری بیسابقه مصرف سوخت و سایه سنگین ناترازی که مجدداً بحث هزینهزای واردات بنزین را به صدر دغدغههای اقتصادی کشانده است، توجه محافل کارشناسی بار دیگر به سمت خطوط عملیاتی صنعت پالایش کشور معطوف شده است.
چالشهای تکنولوژیکی و ظرفیتهای پالایشگاهی
ریشه بنیادین چالشهای موجود بیش از آنکه حاصل کمبود ظرفیت فیزیکی دریافت خوراک نفت خام باشد، از شکاف عمیق فناورانه و چیدمان فرآیندی کهنه در تأسیسات پالایشی قدیمی نشأت میگیرد. متغیر کلیدی در ایجاد توازن سوخت، حجم فرآورش روزانه نیست، بلکه راندمان استحصال فرآوردههای باارزش نظیر بنزین، گازوئیل و سوخت هوایی از هر بشکه نفت خام در مقایسه با سهم محصولات تهمانده و کمارزشی همچون مازوت است.
بیشتر بخوانید: کاهش قابل توجه واردات نفت چین و تأثیرات آن بر صادرات نفت ایران
در شرایطی که پالایشگاههای پیشرفته جهان با بهکارگیری زنجیرهای از واحدهای تبدیل عمیق توانستهاند سهم نفتکوره را به حداقل ممکن تقلیل دهند، بخش عمدهای از پالایشگاههای نفتی کشور به دلیل قدمت چند دههای فناوری، کماکان حجم عظیمی از ورودی خود را به مازوت تبدیل میکنند. این الگو نهتنها به افت کیفیت و کمیت بنزین انجامیده، بلکه تراز ارزی و محیطزیست را نیز تحت فشار مضاعف قرار داده است.
ضرورت نوسازی پالایشگاهها
اصلاح نسبت نامتعادل میان بنزین و مازوت، مستلزم استقرار مجموعهای از تأسیسات ثانویه و تکمیلی شامل واحدهای شکست کاتالیستی بستر سیال، هیدروکراکینگ، هیدروتریتینگ و فناوریهای ککسازی تأخیری است. هر یک از این واحدها نقشی محوری ایفا میکنند؛ واحدهای شکست کاتالیستی وظیفه شکستن مولکولهای سنگین و تبدیل آنها به مؤلفههای ارزشمند بنزین را بر عهده دارند، در حالی که فرآیندهای هیدروکراکینگ ضمن گوگردزدایی عمیق، میانتقطیرهایی منطبق بر بالاترین استانداردهای کیفی تولید میکنند.
فقدان یا محدودیت ظرفیت عملیاتی این دست فناوریها در تأسیسات پالایشی نفت خام کشور، موتور محرکه اصلی سهم بالای مازوت و افت معنادار شاخصهای کیفی سوخت تحویلی به شمار میرود. این مسئله مستقیماً کیفیت نهایی بنزین تولیدی را تنزل داده است.
کارشناسان بر این باورند که چالش ساختاری صنعت پالایش نفت در ایران صرفاً متأثر از کمیت فرآورش نیست، بلکه هسته مرکزی مسئله در آرایش نامتوازن فرآیندی نهفته است. تا زمانی که پروژههای تبدیل عمیق نظیر هیدروکراکینگ و ارتقای تهماندههای سنگین در تأسیسات قدیمی به بهرهبرداری کامل نرسند، کشور عملاً بخش بزرگی از ارزش حرارتی و مالی نفت خام را در قالب مازوت ارزانقیمت از دست میدهد.
بیشتر بخوانید: همکاری صنایع کوچک خوزستان با پروژههای نفتی عراق · حملات هوایی اوکراین به پالایشگاه نووشاختینسک روسیه
