اوپک (سازمان کشورهای صادرکننده نفت) در ۱۴ سپتامبر ۱۹۶۰ با مشارکت پنج کشور بنیانگذار ازجمله ایران تأسیس شد. فلسفه وجودی این سازمان بر هماهنگی سیاستهای نفتی اعضا، کمک به ثبات بازار، تأمین مطمئن و اقتصادی نفت برای مصرفکنندگان و ایجاد بازده منصفانه برای سرمایهگذاری در صنعت نفت استوار است.
وزن ساختاری اوپک در بازار جهانی
بر اساس بولتن آماری ۲۰۲۶ اوپک، کشورهای عضو در پایان سال ۲۰۲۵ حدود یکمیلیارد و ۲۴۳ میلیون بشکه از مجموع یکمیلیارد و ۵۷۲ بشکه ذخایر اثباتشده نفت خام جهان، معادل ۷۹.۰۸ درصد را در اختیار داشتهاند. سهم اعضای اوپک از تولید جهانی نفت خام نیز ۳۶.۷ درصد بوده و صادرات نفت خام آنها به حدود ۱۹ میلیون و ۸۵ هزار بشکه در روز رسیده است که نزدیک به ۱۴ میلیون و ۷۹ هزار بشکه در روز آن روانه بازارهای آسیایی شده است. چنین تمرکزی از ذخایر، تولید و ظرفیت صادراتی به این سازمان قدرتی ساختاری میبخشد که نمیتوان آن را در تحلیل امنیت انرژی و توازن بلندمدت عرضه و تقاضای جهانی نادیده گرفت.
بیشتر بخوانید: وضعیت بحرانی وزارت نفت و چالشهای پیش روی وزیر نفت
مدیریت بشکه حاشیهای بازار نفت
فرهاد شهرکی، نایبرئیس کمیسیون انرژی مجلس، مهمترین اهرم اوپک را مدیریت بشکه حاشیهای بازار دانست و گفت: تعیین اهداف تولید، مدیریت ظرفیت مازاد، زمانبندی کاهش یا بازگشت عرضه و اعتبار پیامهای سیاستی سازمان میتواند توازن بازار را تغییر دهد. از آنجا که تقاضای نفت، بهویژه در کوتاهمدت بهنسبت کمکشش است، حتی تغییر محدود در عرضه میتواند بر سطح موجودیها، ساختار زمانی قیمتها، پریمیومهای ریسک و انتظار معاملهگران اثر قابل ملاحظهای برجای گذارد. به همین دلیل، قدرت واقعی اوپک بیش از آنکه در تعیین قیمت باشد در مدیریت توازن بازار و انتظارها نسبت به عرضه آینده نهفته است.
شهرکی همچنین تشکیل سازوکار اعلامیه همکاری در سال ۲۰۱۶ و توسعه همکاری میان اعضای اوپک و تولیدکنندگان مهم غیراوپکی در قالب اوپکپلاس را بهعنوان عاملی برای گسترش اثرگذاری اوپک بر بازار نفت دانست. او همچنین بر این نکته تأکید کرد که قدرت اوپک نامحدود نیست و رشد عرضه تولیدکنندگان خارج از اوپکپلاس، تفاوت ظرفیت تولید و شرایط مالی اعضا و نیازهای متفاوت بودجهای، همگی بر قدرت مانور سازمان اثر میگذارند.
نهایتاً، اوپک در ۶۶سالگی همچنان یکی از ارکان مهم حکمرانی انرژی جهان است. شهرکی بیان کرد که برای ایران، موضوع صرفاً حفظ عضویت تاریخی در اوپک نیست، بلکه باید متناسب با جایگاه ژئوپلیتیک و ظرفیت منابع خود، نقش فعالی در معماری تصمیمگیری اوپک ایفا کند. او تأکید کرد که دیپلماسی مؤثر انرژی باید با افزایش ظرفیت تولید و جذب سرمایه و فناوری همراه باشد.
بیشتر بخوانید: افزایش قیمت نفت به دلیل حملات خاورمیانه و ناکامی دیپلماسی · روند افزایشی قیمت نفت برنت و WTI در پی تشدید تنشها
