صنعت پتروشیمی ایران با ظرفیت تولید ۵۰۰ میلیون تن، در آستانه یک تحول استراتژیک قرار دارد که می‌تواند درآمد ارزی کشور را از محدوده ۳۰۰ تا ۴۰۰ دلار برای هر تن کالا به بیش از ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ دلار افزایش دهد. با توجه به سهم ۴۰ تا ۵۰ درصدی پتروشیمی از صادرات غیرنفتی و جایگاه تثبیت‌شده ایران در میان ۱۰ تولیدکننده برتر فولاد جهان، این صنعت ظرفیت بی‌نظیری برای خلق ثروت و ایجاد اشتغال در کشور دارد.
تحول در زنجیره ارزش پتروشیمی
توسعه پایدار و موفقیت در عرصه جهانی نیازمند تمرکز بر محصولات با ارزش افزوده بالاست. در حال حاضر، پتروشیمی ایران در تولید محصولاتی نظیر متانول، اوره و پلی‌اتیلن مزیت بالایی دارد، اما این محصولات به دلیل نداشتن پیچیدگی اقتصادی کافی، درآمدزایی محدودی دارند. سرمایه‌گذاری‌های جدید باید به سمت ایجاد پارک‌های شیمیایی و تولید محصولات نظیر پلیمرهای مهندسی و الیاف مصنوعی هدایت شود. این تغییر می‌تواند درآمد ارزی هر محموله را تا ۵ برابر افزایش دهد و زنجیره‌ای از صنایع پایین‌دستی را فعال کند.
بیشتر بخوانید: تقویت دیپلماسی انرژی ایران با نشست جی‌ئی‌سی‌اف در روسیه
جهش در صنعت متالورژی و کشاورزی
حضور ایران در میان ۱۰ تولیدکننده برتر فولاد جهان، نشان‌دهنده زیرساخت‌های قوی این صنعت است. با این حال، به منظور افزایش ارزش افزوده، صنعت متالورژی ایران باید به سمت تولید ورق‌های آلیاژی خاص برای صنایع خودروسازی و لوازم خانگی حرکت کند. همچنین، محصولات کشاورزی نظیر زعفران و پسته که بالاترین مزیت نسبی را دارند، نیازمند تغییر از صادرات فله‌ای به سمت صنایع تبدیلی و تکمیلی پیشرفته هستند. با سرمایه‌گذاری در فناوری‌های مدرن، درآمد صادراتی این بخش می‌تواند ۳ تا ۴ برابر افزایش یابد.
موفقیت در این مسیر مستلزم هماهنگی میان سیاست‌های کلان اقتصادی و رفتار بنگاه‌هاست. هوشمندسازی مشوق‌های صادراتی و توسعه خوشه‌های صنعتی می‌تواند به تسهیل فرآوری محصولات و حرکت به سمت تولید کالاهای نهایی کمک کند. به‌علاوه، دیپلماسی اقتصادی زنجیره‌محور باید به یکی از محورهای اصلی مذاکرات تجاری تبدیل شود تا ایران به شریک تولیدی و تأمین‌کننده قطعات پیشرفته برای صنایع کشورهای همسایه تبدیل گردد.
در نهایت، با توجه به زیرساخت‌های موجود و منابع انسانی متخصص، ایران قادر است با توسعه پارک‌های شیمیایی و تمرکز بر صنایع پایین‌دستی، ارزش هر تن صادرات را تا ۵ برابر افزایش دهد و به یکی از حلقه‌های اصلی زنجیره ارزش در خاورمیانه و اوراسیا تبدیل شود.
بیشتر بخوانید: تأکید مسعود پزشکیان و ولادیمیر پوتین بر توسعه همکاری‌های دوجانبه · حمیدرضا هوشیاری سرپرست جدید شرکت مدیریت توسعه صنایع پتروشیمی شد
