ایران به منظور کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی بهویژه در شرایط تحریم، به فعالسازی کریدورهای زمینی و شمالی خود روی آورده است. وزیر اقتصاد، علی مدنیزاده، در سفر به مسکو، بر ضرورت توسعه تجارت از طریق مرزهای شمالی کشور تأکید کرد و گفت که باید سهم قابلتوجهی از واردات و صادرات از مسیرهای دریایی جنوبی به سمت مرزهای شمالی منتقل شود.
ظرفیتهای موجود در کریدورهای زمینی
ایران با داشتن هفت همسایه زمینی و دسترسی به دریای خزر، چندین مسیر به روسیه، آسیای مرکزی، ترکیه، عراق، پاکستان و قفقاز دارد. بر اساس گزارشها، ظرفیت سالانه بنادر شمالی ایران بیش از ۳۰ میلیون تن است که کمتر از یکسوم آن در حال حاضر مورد استفاده قرار میگیرد. این امر نشاندهنده پتانسیل بالای این بنادر برای جابهجایی غلات، مواد غذایی و بارهای عمومی از طریق دریای خزر است.
بیشتر بخوانید: افزایش قیمت آتی سویا در آستانه دیدار چین و آمریکا
ترکیه نیز به عنوان یکی از مسیرهای تجاری به سمت اروپا محسوب میشود. حملونقل ریلی بین ایران و ترکیه بهویژه به کشتیهای قطار دریاچه وان وابسته است که در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۷۷ هزار تن بار را جابهجا کرده است.
چالشها و موانع موجود در مسیرهای زمینی
جفری قادری، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، در خصوص چالشهای موجود گفت که ۸۳ درصد از ۲۱۰ میلیون تن واردات ایران بهطور سنتی از طریق مرزهای دریایی جنوبی انجام میشود. او همچنین به هزینههای بالای جابهجایی بارها از طریق جادهها اشاره کرد و گفت هزینه حمل یک کانتینر از چین به ایران از طریق بنادر جنوبی حدود ۳۰۰۰ دلار است، در حالی که هزینه جابهجایی همان کانتینر از طریق زمین تقریباً ۱۲۰۰۰ دلار است.
با حدود ۲ میلیون کانتینر ورودی از سمت جنوب در سال، قادری تخمین میزند که تغییر طولانیمدت به مسیرهای زمینی میتواند حدود ۱۸ میلیارد دلار به هزینههای تجاری ایران اضافه کند.
از سوی دیگر، امود شکری، استراتژیست انرژی، به این نکته اشاره کرد که ایران در حال حاضر به دو نوع جایگزین برای تجارت خود فکر میکند: یکی مسیرهای ناوبری جایگزین در اطراف تنگه هرمز و دیگری انتقال تجارت به سمت پاکستان، عراق، ترکیه و منطقه خزر.
شکری افزود که هیچیک از این مسیرها نمیتواند بهطور کامل برای صادرات انرژی جنوب جایگزین شود. یک نفتکش بزرگ میتواند حدود ۱.۵ تا ۲ میلیون بشکه نفت را جابهجا کند و تکرار این حجم از طریق جاده نیاز به هزاران کامیون دارد.
بهطور کلی، کریدورهای زمینی میتوانند به ایران در حفظ فعالیتهای اقتصادی ضروری کمک کنند، اما این مسیرها با هزینههای بالاتر و ظرفیتهای محدود مواجه هستند. با ادامه سرمایهگذاری، ممکن است این بلاکید فرصتهایی برای تسریع پروژههای زیربنایی که قبلاً بهعنوان فرصتهای بلندمدت در نظر گرفته شده بودند، ایجاد کند.
بیشتر بخوانید: گازپروم صادرات گاز به ارمنستان را به مدت ۱۰ روز متوقف میکند · صنعت نفت در آستانهٔ جنگ طولانی با ایران
