کاهش ۲۵۰ میلیون مترمکعبی گاز در ایران و چالش‌های زمستان ۱۴۰۳

محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، در پنجم مهر اعلام کرد که به دنبال آسیب‌های وارد شده به زیرساخت‌های انرژی در دو جنگ اخیر، ۲۵۰ میلیون مترمکعب گاز از شبکه خارج شده است. وی امیدوار است تا آغاز فصل سرما، ۱۰۰ میلیون مترمکعب از این میزان به شبکه بازگردد. با این حال، حتی در صورت تحقق این وعده، بخش قابل توجهی از ظرفیت از دست رفته همچنان به شبکه باز نخواهد گشت.

تاریخچه بحران گاز در ایران

این کاهش در شرایطی رخ داده که جمهوری اسلامی پیش از جنگ نیز قادر به ایجاد تعادل پایدار میان تولید و مصرف گاز نبوده است. زمستان گذشته، مصرف گاز در بخش خانگی، تجاری و صنایع کوچک به رکورد ۷۳۷ میلیون مترمکعب در روز رسید که حدود ۸۵ درصد گاز شبکه را شامل می‌شود. در این زمان، کمبود گاز در برخی روزهای سرد به حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسید.

بیشتر بخوانید: سود ناخالص پالایش نفت جی کاهش یافت و مطالبات دو برابر شد

در طول پنج سال اخیر، کمبود گاز به یک مشکل تکرارشونده تبدیل شده و دولت برای حفظ شبکه، محدودیت‌ها را میان صنایع، نیروگاه‌ها و در مواردی خانوارها جابه‌جا کرده است. جواد اوجی، وزیر نفت وقت، کمبود گاز در زمستان ۱۴۰۰ را حدود ۲۳۰ تا ۲۴۰ میلیون مترمکعب در روز اعلام کرده بود. در سال ۱۴۰۲، مقام‌های شرکت ملی گاز از احتمال رسیدن کمبود فصل سرد به حدود ۲۵۰ میلیون مترمکعب در روز خبر دادند.

چالش‌های فصل سرما و تأثیرات آن

بحران گاز در ایران نه تنها به معنای سرد شدن خانه‌هاست، بلکه به معنای تقسیم یک منبع ناکافی میان خانوارها، نیروگاه‌ها و صنایع مختلف نیز می‌باشد. معاون اول، مسعود پزشکیان، اشاره کرد که دولت نمی‌خواهد برق و گاز صنایع قطع شود، اما ممکن است برخی خاموشی‌ها اعمال شود. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که اولویت‌دهی به گاز خانگی بحران را از بین نمی‌برد، بلکه آن را به بخش‌های دیگر منتقل می‌کند.

در صنعت فولاد، گاز به‌عنوان بخشی از فرایند تولید ضروری است و انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران کاهش ۵.۷ درصدی تولید فولاد خام در سال ۱۴۰۳ را به محدودیت‌های انرژی نسبت داده است. همچنین، در صنعت پتروشیمی، قطع خوراک به توقف واحدهای تولیدی منجر شده است.

با وجود اینکه ایران دارای دومین ذخایر بزرگ گاز طبیعی جهان است، مشکلات زیرساختی و کمبود سرمایه‌گذاری به افزایش فشار بر شبکه گاز منجر شده‌اند. کاهش عرضه گاز به عراق نیز به مشکلات اقتصادی کشور افزوده است. برآوردها نشان می‌دهد که اگر طرح‌های فشارافزایی به‌موقع اجرا نشوند، کاهش تولید از سال ۱۴۰۶ شدت می‌گیرد.

بیشتر بخوانید: تاب‌آوری صنعت انرژی در برابر تهدیدات اقتصادی · شرکت گاز مازندران طرح قطع گاز ویلاهای خالی از سکنه را آغاز کرد