روسیه و ایران با ترکیب نفت تحریمی و ثبت آن به نام قزاقستان، انرژی اروپا را تأمین کرده و هزینه تجهیزات نظامی مسکو را تسویه می‌کنند. این مسیر مخفی نه‌تنها به دور زدن تحریم‌ها کمک می‌کند، بلکه نگرانی‌های جدی را در مورد اعتبار سیاست‌های غربی به وجود آورده است.
وضعیت کنونی صادرات نفت
علی‌رغم نزدیک شدن به مهلت‌های تعیین‌شده برای پایان دادن به تمامی واردات نفت و گاز روسیه، اتحادیه اروپا همچنان به بازی دورزدن تحریم‌ها با مسکو ادامه می‌دهد. بر اساس مقررات اتحادیه اروپا شماره ۲۶۱/۲۰۲۶، از ۱ ژانویه ۲۰۲۷، واردات بلندمدت گاز طبیعی مایع (LNG) روسیه به‌طور کامل ممنوع خواهد شد و خروج تدریجی گاز با خط لوله تا پایان سال ۲۰۲۷ انجام می‌شود.
بیشتر بخوانید: پالایشگاه گاز ایلام چهار راهبرد کلیدی برای تولید پایدار در زمستان دارد
در حالی که اتحادیه اروپا رسماً واردات دریایی نفت خام روسیه را ممنوع کرده است، جریان نفت خام «ترکیب کاسپین» که در بندر نووروسیسک روسیه تمام می‌شود، از تاریخ ۳ ژوئن ۲۰۲۲ معافیت حقوقی ویژه‌ای دریافت کرده است. این استثنا به این دلیل است که حجم‌های زیربنایی از قزاقستان سرچشمه می‌گیرند.
افزایش ظرفیت صادرات نفت قزاقستان
توان عملیاتی سالانه این نفت خام به‌اصطلاح صرفاً قزاقستانی، از ۵۲ میلیون تن متریک (معادل ۱.۰۴ میلیون بشکه در روز) به رکورد بی‌سابقه ۷۲ میلیون تن متریک رسیده است که افزایشی معادل ۳۸.۵ درصد است. با این حال، تولید واقعی نفت داخلی قزاقستان در سال جاری به دلیل محدودیت‌های سخت‌گیرانه سهمیه اوپک‌پلاس، کمتر از ۲ درصد رشد داشته و به طور چشمگیری کاهش یافته است.
به گفته یک منبع ارشد در مجموعه امنیت انرژی اتحادیه اروپا، اختلاف بین افزایش حجم نفت خام در خط لوله «کنسرسیوم خط لوله کاسپین» و حجم تولید نفت قزاقستان نشان‌دهنده وجود «حجم ارواح» فعال است. این حجم‌ها به نفت خام روسیه و ایران که با تخفیف سنگین به روسیه منتقل می‌شوند، مربوط می‌شود و به آرامی به مقاصد اروپایی منتقل می‌شود.
شرکت «خاتم‌الانبیاء» و «شرکت ملی نفت ایران» در این تجارت ریشه دوانده‌اند. در این راستا، نفت خام ایران با تخفیف ۳۵ تا ۴۲ درصدی به روسیه منتقل می‌شود و سپس از طریق یک ناوگان به سرعت در حال رشد از نفتکش‌های غیرمتعهد به روسیه منتقل می‌گردد. این نفت تحت گواهی‌های جعلی قزاقستانی به درون شبکه «کنسرسیوم خط لوله کاسپین» تزریق می‌شود.
برنامه‌ریزی برای تغییر مسیر مخفیانه
با نزدیک شدن به مهلت قانونی ۳۱ دسامبر ۲۰۲۷، روسیه و ایران در حال برنامه‌ریزی یک تغییر مسیر مخفیانه هستند تا خط لوله «باکو-تفلیس-جیهان» را به این ترکیب روسی-ایرانی-قزاقستانی وارد کنند. دولت قزاقستان اعلام کرده است که قصد دارد عرضه نفت خام خود را از طریق این خط لوله به ۷ میلیون تن متریک در سال افزایش دهد.
طبق اطلاعات «کازترانس‌اویل»، قزاقستان در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۲ میلیون تن متریک و در نیمه نخست امسال حدود ۷۰۰ هزار تن متریک نفت از این خط لوله صادر کرده است. همچنین، منبع اتحادیه اروپا اعلام کرد که طرح متمرکز بر کریدور شمالی که ایران و روسیه را از طریق دریای خزر به هم پیوند می‌دهد، قصد دارد تا مارس-آوریل ۲۰۲۷، روزانه بین ۶۰۰ هزار تا ۷۵۰ هزار بشکه نفت از طریق خط لوله «باکو-تفلیس-جیهان» پمپاژ کند.
این حجم معادل تقریباً نیمی از کل سهمیه تولید ملی «اوپک‌پلاس» قزاقستان است که در حال حاضر بر روی ۱.۶۲۸ میلیون بشکه در روز قفل شده است. در نهایت، تغییر پیش روی خط لوله در فوریه ۲۰۲۷، چشم‌انداز تحریم‌های رسمی غرب را به چالشی جدی تبدیل می‌کند.
بیشتر بخوانید: محمدرضا شیری به بررسی مسیرهای پیش‌روی پتروشیمی‌ها پرداخت · OPEC پیش‌بینی رشد تقاضای نفت جهانی در ۲۰۲۶ را به ۴۰۰,۰۰۰ بشکه در روز کاهش داد
