اقتصاد ایران در حال ورود به مرحله تدوین بودجه سال ۱۴۰۶ است که با سه متغیر مهم، یعنی نوسانات نرخ ارز، قاچاق سوخت و تحولات بازار جهانی نفت، دستوپنجه نرم میکند. این چالشها میتوانند بهطور مستقیم بر ظرفیت اقتصاد ایران در مدیریت بحرانها تأثیر بگذارند و سوالات اساسی را درباره توانایی سیاستگذاری اقتصادی پیش روی فعالان اقتصادی قرار دهند.
چالشهای اقتصادی و مالی
بازار ارز بهطور فزایندهای به انتظارات اقتصادی حساس است. در این شرایط، بودجه سالانه دولت بهعنوان یکی از منابع اصلی ارسال سیگنال به بازار شناخته میشود. پیشبینی درآمدها، تأمین کسری بودجه و تعادل میان درآمدهای نفتی و مالیاتی از جمله مواردی است که در این زمینه حائز اهمیت است. حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامه و بودجه، از تصویب بخشنامه تدوین بودجه سال آینده در شورای اقتصاد خبر داده است. همزمان، کاهش شدید درآمدهای نفتی ایران بهویژه در آستانه تدوین این بودجه، نیاز به واقعبینی در برآورد منابع را بیشتر کرده است.
بیشتر بخوانید: دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران بر لزوم حمایت از صنایع آسیبدیده تاکید کرد
قاچاق سوخت و آسیبپذیری اقتصادی
مسئله قاچاق سوخت، یکی دیگر از ابعاد آسیبپذیری اقتصادی ایران را نمایان میکند. محمد محبی، مدیرکل دفتر پیشگیری از قاچاق فرآوردههای نفتی، از رسیدن حجم قاچاق سوخت به حدود ۲۵ میلیون لیتر در روز خبر داده است. فاصله قیمت سوخت در ایران با کشورهای همسایه، انگیزه قاچاق را افزایش داده و بر نظارت بر زنجیره تولید تا مصرف تأثیر منفی گذاشته است. این موضوع بهطور مستقیم به رانت در نظام قیمتگذاری و فشار بر منابع عمومی مرتبط میشود.
تحولات ژئوپلیتیک و امنیتی منطقه نیز بر بازار نفت تأثیرگذار است و میتواند بهطور همزمان بر قیمت جهانی نفت و امکان صادرات اثر بگذارد. گزارش آژانس بینالمللی انرژی حاکی از افزایش عرضه جهانی نفت به ۱۰۵.۴ میلیون بشکه در روز در اکتبر ۲۰۲۶ است، اما در عین حال، قیمت نفت در حال کاهش به محدوده ۹۳ دلار است. این دوگانگی میتواند چالشهای جدی را برای بودجهریزی ایران ایجاد کند.
در نهایت، بهمنظور مواجهه با این چالشها، لازم است تا سیاستهای اقتصادی بهگونهای طراحی شوند که نه تنها به حل مسائل کوتاهمدت کمک کنند، بلکه به ایجاد زیرساختهای پایدار و افزایش بهرهوری انرژی نیز توجه داشته باشند. تجربه کشورهای موفق در مدیریت درآمدهای منابع طبیعی نشان میدهد که بهتر است از بودجهریزی برپایه نوسانات کوتاهمدت قیمت نفت دوری کنیم و به سمت قواعد مالی بلندمدت حرکت کنیم.
بیشتر بخوانید: افزایش نرخ دلار به بالاترین سطح ۱۹ ماهه و کاهش قیمت طلا · افزایش تولید و صادرات نفت روسیه در اکتبر ۲۰۲۳




