تخصیص گاز به مجتمعهای پتروشیمی باید بر اساس معیارهای اقتصادی مشخص و شفاف انجام شود. در شرایط ناترازی گاز و احتمال محدودیت خوراک صنایع در زمستان، مسأله اصلی این است که کدام بخش از صنعت پتروشیمی بیشترین ارزش افزوده را از هر مترمکعب گاز تولید میکند.
نقش مهم پتروشیمیها در اقتصاد
براساس آمار منتشر شده، صنعت پتروشیمی ایران در سال ۱۴۰۴ با مصرف کمتر از ۱۰ درصد گاز کشور، بیش از ۷۵ میلیون تن محصول به ارزش بیش از ۲۲ میلیارد دلار تولید کرده است. ظرفیت اسمی این صنعت در همان سال بیش از ۱۰۱ میلیون تن بوده که نشاندهنده فاصله قابل توجه میان ظرفیت نصبشده و تولید واقعی است. کمبود خوراک یکی از موانع اصلی بهرهبرداری از ظرفیت تولید مجتمعهای پتروشیمی محسوب میشود.
بیشتر بخوانید: حمید بورد تأمین گاز کشور را در فاز ۱۴ پارس جنوبی پیگیری کرد
تفکیک گاز مصرفی به خوراک و سوخت
در ارزیابی مصرف گاز مجتمعها باید میان خوراک و سوخت تفکیک قائل شد. بخشی از گاز بهعنوان ماده اولیه تولید و بخشی دیگر بهعنوان سوخت مصرف میشود. واحدی که امکان استفاده از سوخت جایگزین دارد، نباید با واحدی که قطع گاز به معنای حذف ماده اولیه تولید آن است، یکسان ارزیابی شود.
همچنین، در تعیین سهمیهبندی گاز، لازم است میزان واقعی گاز مصرفی و محصول قابل فروش هر مجتمع براساس دادههای عملیاتی محاسبه شود. درآمد خالص بهازای هر هزار مترمکعب گاز مصرفی یکی از شاخصهای قابل استفاده است. این محاسبه باید همچنین هزینههای احتمالی توقف و راهاندازی مجدد واحد و تعهدات معوق آن را نیز شامل شود.
تفاوت اقتصادی تولید متانول و اوره
تفاوتهای اقتصادی بین تولید متانول و اوره نیز باید در نظر گرفته شود. متانول از محصولات مهم صادراتی پتروشیمی ایران است، در حالی که اوره علاوه بر صادرات، تأمینکننده کود کشاورزی و امنیت غذایی نیز میباشد. بنابراین، کاهش تولید اوره میتواند تأثیرات منفی بر بازار داخلی داشته باشد.
تفاوتها در زنجیره تولید نیز باید لحاظ شود. توقف تولید مادهای که خوراک چند کارخانه پاییندستی را تأمین میکند، ممکن است فعالیت مجموعهای از واحدهای صنعتی را مختل کند. به همین دلیل، تعداد کارکنان یک مجتمع بهتنهایی معیار مناسبی برای سنجش آثار محدودیت گاز نیست و اشتغال وابسته در صنایع پاییندستی نیز باید در محاسبات وارد شود.
هزینه توقف تولید و معیار تخصیص گاز
غیبی به تفاوت هزینه توقف واحدهای پتروشیمی اشاره کرد و گفت: بعضی واحدها امکان کاهش تدریجی تولید را دارند، اما در برخی فرایندها توقف و راهاندازی مجدد با هزینه و زمان بیشتری همراه است. قطع ناگهانی خوراک ممکن است به تجهیزات آسیب بزند یا باعث شود واحد تولیدی حتی چند روز پس از برقراری مجدد گاز نیز نتواند به ظرفیت پیشین بازگردد.
از این رو، دولت باید پیش از اعمال محدودیتها مشخص کند که تخصیص گاز براساس چه ترکیبی از شاخصهای ارزش افزوده، نیاز داخلی، درآمد صادراتی، اشتغال پاییندستی و هزینه توقف تولید انجام میشود. هدف سیاستگذار نباید صرفاً فعال نگهداشتن بیشترین تعداد کارخانه باشد، بلکه باید گاز به بخشهایی اختصاص پیدا کند که بیشترین منفعت اقتصادی را ایجاد میکنند.
بیشتر بخوانید: افزایش تولید و صادرات نفت روسیه در اکتبر ۲۰۲۳ · آغاز عملیات بازسازی سکوی D فاز ۱۴ پارس جنوبی




