اوپک در سپتامبر ١٩۶٠ در بغداد با هدف مشخص ثبات معقول بازار تأسیس شد. پنج کشور بنیانگذار مصمم شدند تا نظم عادلانهای در اقتصاد جهانی برقرار سازند. نظمی که در چهارچوب آن منافع تولیدکنندگان و مصرفکنندگان تأمین شود و شرایط برای سرمایهگذاری قابل پیشبینی باشد. در ۶۶ سال گذشته، این سازمان بارها از بحرانهای بزرگ موفق بیرون آمده است، از ملیشدن نفت در بیشتر کشورهای عضو و شوکهای دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ تا فروپاشی قیمت در سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۲۰.
چالشهای جدید اوپک در عصر اوپکپلاس
امروز در عصر اوپکپلاس، مأموریت اوپک نسبت به گذشته پیچیدهتر شده است. اوپک از سازمانی که سالها با ۱۳ عضو شناخته میشد، ورود و خروجهای مکرری را تجربه کرد. از خروج گابن و اکوادور در دهه ۱۹۹۰ و سپس اندونزی در دهه ۲۰۰۰ تا قطر و اماراتمتحده عربی در همین اواخر. با گذشت زمان و افزایش تقاضای جهانی از سویی و ظهور تولیدکنندگان جدید از سوی دیگر، سهم تعیینکننده اوپک کاهش پیدا کرد. در دهه ۱۹۹۰، تقاضای جهانی نفت نزدیک ۶۰ میلیون بشکه در روز و سهم اوپک از تأمین آن ۲۷ درصد بود. امروز تقاضای جهانی نفت نزدیک به ۱۰۴ میلیون بشکه در روز و سهم اوپک، بدون متحدان کمتر از ۲۰ درصد آن است.
بیشتر بخوانید: عراق تهدید به خروج از اوپک را جدی گرفت
تحولات ساختاری و نیاز به همکاری
پیوستن تعداد زیادی از تولیدکنندگان بزرگ و کوچک به انضباط منطقی و ضروری سازمان اوپک، امکان برقراری ثبات در بازار جهانی انرژی را پس از بحران کرونا و ریزش ناگهانی بخش مهمی از تقاضای جهانی را فراهم کرد. با این حال، کشورهای عضو اوپک و متحدان، با تقاضای داخلی فزایندهای روبهرو هستند. در ۲۰۲۵ اوپکپلاس حدود ۴۰ درصد از تولید نفت تولیدی خود را در داخل مصرف کرد. این در حالی است که مهمترین عامل کافینبودن سرمایهگذاری در بخش بالادستی، تحریمهای غیرقانونی آمریکا علیه صنعت نفت کشورهای مهم تولیدکننده بوده است.
در قلب معماری پیچیده بازار جهانی نفت و سازمان اوپک، نقش پنج کشور بنیادین و بزرگ بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد: جمهوری اسلامی ایران، عربستان سعودی، عراق، کویت و ونزوئلا. این کشورها دارندگان حجم عظیمی از ذخایر اثباتشده جهان و بازیگرانی با بیشترین سابقه در مدیریت بازار هستند. رفتار آنها جهت بازار را تعیین میکند.
تقویت همکاریهای دوجانبه و چندجانبه میان تهران، ریاض، بغداد و کاراکاس، بیش از آنکه یک شعار باشد، یک ضرورت فنی است. این همگرایی دو پیام به بازار مخابره میکند: ۱) پیام ثبات: که تصمیمات عرضه بر اساس خرد جمعی و نه رقابت مخرب اتخاذ میشود. ۲) پیام مسئولیت: که اعضای بزرگ حاضرند هزینه ثبات را بپردازند تا کل بازار از نوسانات در امان بماند.
بیشتر بخوانید: روسیه در اوت ۱۷۲ هزار تن سوخت از هند وارد کرد · سکوت تانکرها در تنگه هرمز: آیا امنیت نفت در خطر است؟
